Жураўскі яшчэ не чуў гэтай песні, яна ўразіла яго сваім гумарам і дасціпнасцю, і ён прагна лавіў кожнае слова. Калгаснікі заклікалі вучоных ратаваць бульбу. Годзе рэзаць сабак, час узброіцца рыдлёўкамі і паказаць сапраўдны патрыятызм…
Товарищи ученые, кончайте поножовщину,
Бросайте ваши опыты, едрит и ангидрит,
Садитесь-ка в автобусы и валяйте к нам в Тамбовщину,
А гамма-излученне денек повременит.
Гэта была песня пра іх. Яны таксама кінулі сваю работу, як кінулі яе дзесяткі тысяч гараджан: рабочыя, інжынеры, будаўнікі, студэнты: «денек повременит!» А што, і праўда «повременит», хоць колькі металу, вугалю, квадратных метраў жылля, кніжак не атрымае дзяржава. Але нічога, без гэтага можна жыць, а вось прыхопіць бульбу маразамі — і загіне, а гэта ж другі хлеб і для чалавека, і для жывёлы… Тым больш што песня абяцала поўную ўзаемавыручку і дапамогу:
Товарищи ученые, не сумлевайтесь, милые,
Коль что у вас не ладится, ну, там, не тот аффект,
Мы мигом к вам эаявимся с лопатами и вилами,
Денечек покумекаем и выправим дефект.
Пацешная, а дакладней, горкая і злосная была песенька, усе адразу вывучылі яе, і спявалі хорам усю дарогу, і рагаталі так, што ў аўтобусе дрыжалі шыбы, а стары сіваваты шафёр адно галавой круціў: спявайце, спявайце, вось пойдуць дажджы, развязе гразь, пахаладае, як вы тады заспяваеце, «едрит и ангидрит»…
Жураўскі рабіў выгляд, што пазірае ў акно, а сам прагна глядзеў на яе, і Ірыне было ніякавата пад яго па-дзіцячы шчырым, поўным захаплення позіркам. Так, ён захапляўся ёю і не хаваў гэтага. Яна ведала, што сёння і сапраўды прыгожая як ніколі: вельмі пасавалі ёй блакітны спартыўны касцюм з шырокімі белымі палосамі і чырвоная касынка, вузельчыкам завязаная ззаду. Трошкі ўжо забытае адчуванне бязмежнай улады над мужчынам прыемна ўзбуджала. Было такое адчуванне, быццам стаіш на высокаЙ гары і цябе з усіх бакоў абвявае свежы вецер: і прыемна, і да прастуды недалёка.
Дудары, Дударыкі, брыгада калгаса «Старасельскі»... Маленечкая вёсачка, тры дзесяткі старых гарбатых хат у шнур каля чыстай, як сляза, Пцічы, берагі якой густа параслі вербалозам. Некаторыя хаты ўжо забітыя дошкамі, з выдранымі вокнамі, гнілымі паваленымі платамі, з пахілымі, быццам ім хрыбты паламалі, дахамі, з панадворкамі, дзе раскашуюць лебяда і крапіва. Нечакана шыкоўны клуб у прыгожым недагледжаным парку; парк захаваўся яшчэ з панскіх часоў, некалі тут быў маёнтак, ад якога цяпер і друзу не засталося. Блакітны фінскі домік на краі прасторнага, як вокам ахапіць, выгану; там для шэфаў абсталявалі сталоўку. Старыя занядбаныя могілкі на ўзлессі, на высокім пясчаным грудку, засмечаныя, неабгароджаныя, з шэрымі, зарослымі мохам магільнымі плітамі, з чорнымі пахілымі крыжамі, трухлявымі пірамідкамі і такім нечаканым, такім чужым усяму гэтаму беласнежным мармуровым помнікам, што аж сэрца заходзіцца ад болю. Парэзаная трактарамі і цяжкімі машынамі дарога, непралазная ў дажджы, і вузенькія сцежачкі абапал…
П’яненькі брыгадзір з чырвоным носікам-журавінкай, як качка, куляючыся з боку на бок, развёў шэфаў па хатах. Ірыну і карэктарку Наташу Смялкоўскую ўзялі на пастой дзве старыя кабеты, што жылі на самым краі вёскі; іх суседзі, жвавая, бойкая на язык даярка Аўгіння і яе маўклівы пануры Цімох, які даглядаў калгасных коней, далі прытулак Жураўскаму і Алесю Захарэвічу.
Першы дзень так і пратапталіся: уладкоўваліся, хадзілі адзін да аднаго ў госці. Потым сабраліся ў сталоўцы, пазносілі ўсе свае прыпасы, разам паабедалі, моладзь села гуляць у карты і ў даміно, а Ірына з Жураўскім пайшлі знаёміцца з наваколлем. Глядзець асабліва не было чаго — збажыну з палёў ужо ўбралі, і яны былі голыя, сумныя, з вялізнымі сціртамі саломы на ускрайках, сям-там заараныя пад зябліва; па пожні, яшчэ не кранутай плугам, хадзілі каровы; тры буслы, як пастухі, бядзяліся між імі, высока падымаючы чырвоныя ногі, і раз-пораз коратка клекаталі.
Яны паназіралі за бусламі, а потым пайшлі на могілкі — прыгожы мармуровы помнік ціха свяціўся ў густой зеляніне дрэў і кустоўя, у ім была нейкая згадка, таямніца, яна непакоіла Ірыну. Жураўскі нешта гаварыў пра людскую пыху і безгустоўшчыну — хіба можна ставіць такі помнік сярод сіроцкіх крыжоў? — але Ірына не слухала яго. Яны прайшлі па сцежцы паміж закінутых магілак — ад некаторых засталіся толькі грудкі пяску, парослага травой забыцця, і падняліся на гару, і ўбачылі вялікую жалезную агароджу, адкрытыя веснічкі і дзвюх старых, якія сядзелі на лавачцы там, унутры агароджы. Ірына пазнала сваіх гаспадынь, цётку Мальвіну і цётку Рахілю. Вечаровае сонца асвятляла іх твары, дробныя, маршчыністыя, аднолькавыя чорныя хусцінкі на іх галовах, цёплыя шарсцяныя кофты і доўгія спадніцы. Кабеты сядзелі, склаўшы на каленях чорныя парэпаныя рукі, і думалі нейкія свае думы, і, відаць, звыкла ім было тут сядзець і глядзець, як сонечныя промні лашчаць белы мармур і ён ружавее, цяплее, быццам адагрэты чалавечым дыханнем. На помніку золатам было ў слупок напісана:
Тут пахаваны:
Апанас Мікітавіч Ткачук, 48 гадоў.
Роза Восіпаўна Ткачук, 19 гадоў.
Ларыса Ткачук, 4 месяцы.
