Пішу верш «На Волзе». Толькі ніяк не магу знайсці да яго цікавай канцоўкі. Ездзілі з Любашай у Каралішчавічы. Перад сном пачаў перачытваць Клёнаўскія пераклады сваіх вершаў. Пераклады вельмі няўдалыя. Не ведаю, што з імі рабіць, бо кнігу як найхутчэй трэба здаваць у выдавецтва. Відаць, добры перакладчык, як і добры паэт, з’ява – рэдкая. А пераклад часта вырашае лёс паэта. Агулам, той хто не чытае беларускай паэзіі ў арыгінале, не можа судзіць аб яе самабытнасці і арыгінальнасці. Прызнацца, я не прыхільнік даслоўнага перакладу, бо слова залежыць і ад гучання, і семантычнага значэння, і ад спалучэння яго з іншымі словамі, але не магу і мірыцца з рознай адсябяцінай.
28.ІХ
Збіраўся цэлы дзень працаваць, але пазваніў А. Куляшоў, і разам з ім пайшлі мы купляць машыну «Победу», а потым на стадыён, дзе нашы дынамаўцы прайгралі вільнюскай камандзе 2:1.
Спакушаюць мяне ўзяцца за лібрэта «Кветка Цянь-Шаня». Не ведаю, можа, і вазьмуся. Гэтымі днямі пачаліся заняткі ва універсітэце марксізму-ленінізму. З пісьменнікаў запісаліся толькі мы з П. Пестраком. Прызнацца, цяжка мне даецца гэта мудрасць, як калісьці ў гімназіі «Катэхізіс». Здаецца, пакуль чытаю, разумею, а потым усё выветрываецца з галавы, асабліва даты з’ездаў, пленумаў, розных пастаноў.
29.ІХ
Заўтра збіраемся – П. Броўка, М. Лужанін і я – у Баранавічы, Навагрудак. Мо ўдасца пабываць у Налібоцкай пушчы, на Кромані, дзе апошні раз бачыў гэтыя цудоўныя мясціны ў 1936 г.
1.Х
Сёлета выдаліся засушлівымі і лета і восень. Нават азімыя не абышлі. На рынку ў Навагрудку – горы яблык, груш, сліў. Быў у музеі А.Міцкевіча, на Замкавай Гары. Горад страшэнна разбураны. На месцы былых вуліц усё яшчэ ляжаць горы шчэбню.
2.Х
Быў на прыёме румынскай дэлегацыі, сярод гасцей – два пісьменнікі: Марору і Надзь. Куляшоў і я доўга з імі гутарылі на розныя літаратурныя тэмы. I Марору, і Надзь – удзельнікі рэвалюцыйнага падполля. Першы адсядзеў больш дзесяці год у розных румынскіх турмах. Вельмі крытычна яны адзываліся пра Э. Букава, які зазнаўся. З захапленнем гаварылі пра Н. Хікмета, хоць апошнія вершы з налётам натуралізму ў «Литературной газете» нам не спадабаліся. Румынскія сябры нат адмовіліся іх друкаваць. Зразумела, што Хікмет, калі яны яму аб гэтым сказалі, быў здзіўлены і не згадзіўся з іх ацэнкай сваіх вершаў. Праўда, самаацэнка рэдка калі бывае аб’ектыўнай. Кожны стараецца пісаць як найлепш, але як атрымаецца – не яму судзіць. Відаць, крыніц паэзіі столькі, колькі людзей. Ды кожная дэфініцыя яе – дэфініцыя мастацтва пішучага. Мы жылі заўсёды і жывём на вялікім скрыжаванні розных паэтык і стыляў. Агулам, мне здаецца, што паэзія, творчасць – рэчы такія інтымныя, як любоў, жыццё і смерць, аб якіх вельмі любяць гаварыць толькі розныя балбатуны.
4.Х
Разам з А. Куляшовым і П. Кавалёвым ездзіў у Магілёў выступаць перад студэнтамі і курсантамі. Упершыню я наведаў гэты горад. Шкада толькі, што не было часу пазнаёміцца з ім. Вяртаючыся, спыніліся ў лесе. Ля вогнішча перакусілі. Мінск сустрэў нас дажджом. Дома застаў пісьмо ад Дзмітэркі з Кіева, які запрашае прыехаць на пленум СП Украіны. Магчыма, што з Куляшовым паеду ў Кіеў, які дагэтуль толькі бачыў з самалёта.
11.Х
Прачытаў у «Литературной газете» цікавы артыкул Марыі Бануш, які закранае важнейшыя пытанні нашай сучаснай крытыкі і самакрытыкі.
Цікава, што да вайны амаль усе авангардысты стаялі на левых, рэвалюцыйных пазіцыях, покуль у нас не пачалі ад адных адхрышчвацца, а другіх – сілком цягнуць у сацрэалізм.
Горкае выказванне Гегеля: «Практыка і гісторыя вучаць, што ні народы, ні ўрады ніколі і нічаму ў гісторыі не навучыліся, ніколі не кіраваліся навукай, з якой трэба было б чэрпаць».
Цэлы дзень заняты быў падборкай вершаў да зборніка «Выбранае», які выдавецтва запланавала выдаць у 1952 г. Гэтымі днямі з Куляшовым, Кавалёвым наведаем Брэст. Звоняць з ЦК: трэба з нейкай дэлегацыяй ехаць у Прагу. I так, з адной дарогі – у другую.
23.X
Будучы на Брэстчыне, пабываў у Белавежскай пушчы, дзе нагледзеўся на яе ўладароў – зуброў, на векавыя сосны і дубы, наслухаўся іх шуму-гулу. Упершыню тут убачыў асеннія ландышы. Лісты іх пасохлі, але на сцяблінках, на якіх вясной цвілі прыгожыя белыя кветкі-званочкі, чырванелі пацеркі ягад. Цэлы букет іх прывёз дамоў. Пабываў у Брэсцкай крэпасці, дзе і сёння крывавяць прабоіны і шрамы на руінах сцен: здаецца, усё яшчэ чуюцца выбухі бомб і снарадаў.
Дома застаў цяжка хворую Любашу. Грып, а да яго – болі ў сэрцы.
27.Х
З групай пісьменнікаў ездзіў у Рудзенскі раён глядзець, як працуюць канавакапацелі Мацапуры. Бачыў, як трактары цягнуць велізарны плуг, які пакідае за сабой гатовы магістральны канал. Відаць, пры дапамозе такой тэхнікі мы хутка перагаром свае балоты. Толькі куды дзявацца спрадвечным яе жыхарам – журавам, буслам, качкам, кнігаўкам, кулікам... Ніхто пра гэта не думае, захапіўшыся вар’яцкай ідэяй – пакарэннем прыроды. А мне, як чалавеку, які вырас на пількаўскіх імшарах і балотах, чамусьці трывожна на сэрцы.
28.Х