Ш. Петэфі. Усё ў ім – і жыццё і творчасць адліты з аднаго нержавеючага металу. Перачытаў пазычаную ў П. Глебкі «Хрэстаматыю рэвалюцыйнай літаратуры Заходняй Беларусі», у якой змешчана некалькі і маіх кароткіх апавяданняў і вершаў, напісаных яшчэ ў 1931 г. Адзін з вершаў «Гэй, рвіцеся, песні!», крыху выправіўшы, можа, дам у свой аднатомнік.
10.II
За акном гудуць трамваі, незлічонымі агнямі ззяе сталіца Мінск. Аж не верыцца, што некалькі год таму назад былі мёртвыя руіны. Ездзіў у Каралішчавічы. Былі Лыньковы, Лужаніны, Паслядовічы. Усе лясныя сцежкі ўкрыты глыбокім снегам. А ў рэдакцыі – адны непрыемнасці. Надрукавалі рэцэнзію на кнігу, якая толькі што выйшла, а ў ЦК раяць нам яе зняць, паколькі з гэтай кнігай не пазнаёміліся сакратары. А часопіс і так спазняецца.
15.II
Перакладаю «Уступ» і «Малітву» Ю. Тувіма з паэмы «Кветкі Польшчы». Вельмі цяжка паддаецца. Мо пазней уцягнуся ў гэту работу. Чуў, А. Бялевіч напісаў добрыя вершы. Трэба будзе выцыганіць іх у яго для «Полымя». А. Вялюгін, чамусьці, хоча кінуць працу ў нашай рэдакцыі. А шкада. Быў на нарадзе паэтычнай секцыі, на якой выбралі старшынёй Кастуся Кірэенку. На дварэ зноў адліга. У аўторак з I. Шамякіным збіраемся ехаць у камандзіроўку з дакладамі аб пленуме ЦК КП(б)Б.
17.II
Узяўся за А. Герцэна. Цікавы факт («Былое» № 1) аб тым, што на канферэнцыі, скліканай Гапонам у Жэневе ў 1905 г., быў разам з іншымі дэлегатамі і прадстаўнік «Беларускай грамады». Цікава, хто? Там жа і пісьмо Л. Талстога Мікалаю II, якое пачынаецца словамі «Любезный Брат». Гаворыцца ў гэтым пісьме і аб «любви народа к самодержавию» і, каб вырашыць сялянскія праблемы, аб «уничтожении земельной собственности».
20.II
Вярнуўся з Плешчаніц, дзе разам з I. Шамякіным выступалі на розных вечарах у клубах, у школах. Першы раз я быў у Плешчаніцах позняй восенню 1932 г., калі пераходзіў граніцу. Помню, як я тады перамёрз і ніхто мяне не ўпусціў у хату пагрэцца. Толькі ў нейкага столяра, зарыўшыся ў стружкі, удалося адпачыць пару гадзін і дабрацца да Даўгінава.
Успамінаючы тую ноч, здаецца, і сёння адчуваю яе ледзяны подых і стому. Відаць, толькі малітва маці тады вярнула мяне дадому, да жыцця.
28.II
І так, у лістападзе намячаецца правядзенне ў Маскве дэкады беларускага мастацтва і літаратуры. Цікава, што на дэкаду ў 1940 г., пасля ўз’яднання, ніхто з нас, пісьменнікаў, не быў запрошаны. Нават П. Пестрак – дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Нават Р. Шырма. Што гэта – недавер? У кожным выпадку – недаравальны палітычны пралік.
Пачаў падборку вершаў у «Огонек». А ў СП кожны дзень нарады, пасяджэнні. Вечар, прысвечаны В. Гюго, нарада ў гарсавеце. Сёння – сакратарыят, заўтра – вучоба, а там – вечар, прысвечаны стагоддзю смерці М. В. Гогаля, пленум у Маскве.
18.III
Хадзіў з Любашай на два цікавыя фільмы: «Вернападданы» і з дзяцьмі – на «Тарзана».
Вечарам зноў засеў за пераклады. Усё больш пераконваюся, што даслоўны пераклад немагчымы, аб гэтым сведчаць выдатныя, класічныя пераклады Пушкіна, Міцкевіча, Гётэ, Лермантава, Пастэрнака.
24.III
На вечары Я. Брыля ў сувязі з атрыманнем Сталінскай прэміі – спрэчкі, бойка. Заўтра сесія Вярхоўнага Савета БССР. Абрастаю, як карабель ракушкамі, рознымі дробнымі справамі, непатрэбнымі клопатамі, ад якіх не знаю, як і выратавацца. Атрымаў пісьмо ад А. Венцлавы. Збіраецца пабываць на Нарачы і на Навагрудчыне.
25.III
Прыехаў мой стары друг Каросас, які зараз працуе ў Вільнюсе намеснікам рэдактара «Ціесы». Памерла яго жонка, а на днях – бацька. Для аднаўлення партыйнага стажу прасіў даць спраўку, што ён быў членам КПЗБ.
Званілі з Харкава, каб прыехаў на літаратурныя вечары. Адмовіўся. Не паехаў і на тыдзень дзіцячай літаратуры ў Барысаў і ў Радашковічы, бо прыехаў у госці Мірон Крыштафовіч і пачынаецца сесія Вярхоўнага Савета БССР.
28.III
Чытаю рукапісы, якія паступілі ў рэдакцыю. На сесіі Вярхоўнага Савета склалі – Кандрат, Аркадзь і я – эпіграму на П. Глебку, які некалькі год усё сядзіць над слоўнікам і зараз спыніўся над літарай «п».
Хто над слоўнікам сапе
У інстытуце дзесьці?
Гэта Глебка ўзлез на «П»
I не можа злезці.
З Гродна прыехала дваюродная сястра Лена. Захварэла на сухоты. Хадзіў з ёю да прафесара Тамарына. «Будзем ратаваць» – абнадзеіў. Вечарам закончыў верш «Матцы Нікаса Белаяніса». Пераклаў верш А. Святлова «Італьянец» і ўрывак з пазмы В. Варашыльскага «Смерць камунара».
11.ІV
Раптам пачаў таяць снег. Пушкінская вуліца – суцэльны паток. Ледзь праз яго прабіваюцца трамваі і аўтобусы. Чытаю вершы, якія паступаюць у рэдакцыю. Рыторыка і прыгожаапісанне, для падняцця духа, не пакідаюць нас. А да ўсяго – яшчэ і дакучнае маралізатарства. Паэт павінен мець адвагу гаварыць народу не толькі прыемныя рэчы («Ты и могучая»... «Прощай, немытая Россия», «Polsko, pawiem narodów bylaś». «Polsko, twoja zguba w Rzymie»). Мы знаем, як пісаць вершы для цытат, толькі ўсё яшчэ не знаем, як пісаць вершы, каб яны жылі і заўтра.