Сёння, пасля знаёмства з велізарным пражскім металургічным заводам, паехаў з Б. Калявым наведаць хворага Здэнэка Няедлага. Відаць, ён рад быў гасцям. Пагаварылі аб нашых супольных знаёмых. Дамовіліся, што я яму прышлю некаторыя творы нашых беларускіх пісьменнікаў. Толькі ці зможа ён ужо іх прачытаць. Жартуе:
– Ужо сёмы ці восьмы інфаркт. Прывык.
Апошнія часы яго ў нас крытыкавалі, здаецца, за гісторыю Чэхаславакіі. Непрыемна ўразіла, што гэтага безнадзейна хворага чалавека і на лесвіцы, і ў калідоры пільнуюць нейкія ахоўнікі.
15.XI
Браціслава сустрэла нас зацемненымі вуліцамі. Учора было выключана святло, чаму я нават быў рад, бо адклалі ўсе намечаныя сустрэчы, і я адзін пайшоў знаёміцца са сталіцай Славакіі.
17.ХІ
Нудная і нецікавая сустрэча ў СП. Куды цікавейшай была сустрэча з ганчарамі. У музеі ганчарных вырабаў нагледзеўся на цудоўныя экспанаты. На печы, складзенай з кафлі, розныя надпісы: «Кацерына, піме віно, няхай вода тече міло», «Добры збанар на кожнай галаве выкруціць жбан», «Вінко грэе, вінко палі, вінко мудре гловы шалі». Толькі тут можна паверыць, што чалавека Бог вылепіў з гліны.
18.ХІ
Плаціны на рацэ Ваг. Раніцой спыніліся ў Жыліне, ля помніка савецкім воінам. «Гады мінуць за гадамі і праху не застанецца, але слава аб рускіх воінах будзе жыць ва ўсім свеце». Колькі тут такіх магільнікаў!
20.ХІ
Турчанскія цяпліцы, Дземеноўская рыбная гаспадарка, сяло Ждьяр, Белаводская даліна і, нарэшце, Татры, над якімі высіцца ў снежнай паласе пік Сталіна. Цікава, як ён зваўся раней?
21.ХІ
Зноў вярнуліся ў Прагу. У Міністэрстве прапаганды пазнаёміліся з М. Зікмундам і Ю. Ганзелкам, якія паказалі нам толькі што прывезеныя з Паўдзённай Афрыкі знятыя імі новыя кадры свайго фільма. Апошнія сустрэчы, апошнія выступленні. Заўтра адлятаем дамоў.
25.ХІ
Дамоў вяртаемся самалётам Прага – Львоў – Масква. Разам з намі лятуць два французы, якіх мы пачаставалі чэшскімі яблыкамі. Толькі ў Маскве даведаўся, што гэта французская дэлегацыя, якую сустракаў М. Ціханаў. Ён і пазнаёміў мяне з Ів Фаржам. Ад Ціханава даведаўся, што 27-га пачынаецца Трэцяя ўсесаюзная канферэнцыя прыхільнікаў міру. I так, яшчэ на пару дзён прыйдзецца спыніцца ў Маскве. На канферэнцыі сустрэў Я. Коласа, Ц. Гарбунова, А. Куляшова, К. Крапіву і П. Броўку.
8.ХІІ
Усё не магу ачухацца пасля сваіх паездак. Заходзіў А. Венцлава, які па заданню Камітэта па Сталінскіх прэміях прыехаў пазнаёміцца з некаторымі пастаноўкамі ў нашых тэатрах.
Былі з Любашай у Оперным тэатры. Сустрэў К. Буслава, які агарошыў мяне прапановай пайсці на пасаду начальніка аддзялення мастацтва пры Савеце Міністраў. Не ведаю, каму такая вар’яцкая думка магла прыйсці ў галаву. Хутчэй усяго збіраюцца выжыць мяне з «Полымя».
Перакладаю Н. Хікмета і чытаю новы раман I. Гурскага. Відаць, будзем друкаваць, бо пакуль што ў рэдакцыйным партфелі няма нічога лепшага.
Званілі з ЦК, каб не давалі мы няўзгодненых з дырэктыўнымі органамі твораў. Я думаю, што спрэчкі, разыходжанні ў ацэнках – з’ява натуральная. Нас павінны палохаць адсутнасць у творчых арганізацыях такіх спрэчак і цішыня. Бо ў літаратуры няма гладкіх дарог, да яе вядуць – крутыя і няходжаныя. I кожны павінен ісці сваёй дарогай.
Ёсць такі дыялог у барона Брэмбэуса: – Ці ёсць у вас добрыя кнігі? – Не, але маем вялікіх пісьменнікаў. – I так, маеце літаратуру? – Ні ў якім разе, маем толькі кнігарні.
Мне здаецца, кожны крытык, які любіць павучаць, павінен мець свой план рамана, паэмы, бо як жа іначай.
1952
2.I
Новы год сустракалі ў Лыньковых. Віншавальныя тэлеграмы ад Пракоф’ева, Сіманава, Браўна, Камісаравай, Кабзарэўскага. Перадрукаваў напісаны ўчора верш «У Рандальсволе». Ідзе густы мокры снег. Быў з Любашай на прэм’еры оперы С. Манюшкі «Страшны двор», лібрэта якой калісьці ўгаварыла мяне перакласці Л. П. Александроўская. Збіраюся паглядзець кітайскі ансамбль, які прыехаў да нас на гастролі. Цяжка захварэў Пімен. Трэба будзе яго наведаць у лечкамісіі, дзе ляжыць і А. Вялюгін. Чытаю дзённікі Дэлякруа. Увесь вольны час забірае партвучоба. Добра, што ў нас цікавыя і выдатныя выкладчыкі Г. Якоб, Шуцкі...
А на дварэ няспынна імжыць і імжыць дождж.
26.I
Атрымаў пісьмо ад рэдактара часопіса «Славяне» і фотаздымкі з Чэхаславакіі. Закончыў пераклад П. Неруды «Хай абудзіцца лесаруб». Рыхтуюся да семінарскіх заняткаў па марксізму-ленінізму. А калі ж зноў вазьмуся за вершы? Мне здаецца, зараз тэхніка верша не іграе ніякай ролі. Яна стала агульна-даступнай. Глыбіня думкі, а не гладкапіс сведчаць аб таленце. Сёння цяжка даць сінтэз паэзіі, бо яна развіваецца ў розных напрамках. Да таго, кожная кананізацыя ў літаратуры і мастацтве – шкодныя. I кожны авангард замяняецца – наступным. Заўсёды была і будзе нараджацца апазіцыя існуючым напрамкам і модам.
4.ІІ