На бруднай, шумнай вуліцы Заменгофа купіў у кіёску "Ілюстраваны кур’ер цодзенны" – газету, заўсёды поўную розных сенсацыйных навін з усяго свету.
Збіраўся зайсці ў нейкую тайную чайную паснедаць. Выйшаўшы на Кармеліцкую, неспадзявана сустрэў Лю. За час нашага расстання яна яшчэ больш пахарашэла. Стала сапраўднай варшавянкай, а не той золушкай, якой нават не было ў што прыбрацца. I хоць гэта сустрэча ў нашых умовах была недазволеная, мы зайшлі ў бліжэйшы рэстаранчык, каб крыху пасядзець, пагутарыць, падзяліцца навінамі. Абое былі невымоўна рады гэтай сустрэчы – хай сабе і кароткай, як міг. Бо і яна мусіла бегчы на сваю працу, і я, з накіраваннем доктара Кона, мусіў ісці на прыём у яўрэйскае процітуберкулёзнае таварыства "Брыюс". Нават не змог яе правесці, ніхто з нас не меў права дагаворвацца на наступную сустрэчу. I так не знаю, ці прызнавацца Паўліку, што выпадкова бачыўся з Лю. Калі сам не спытаецца, буду маўчаць.
Вечарам, прайшоўшы праз усе аналізы, рэнтгены і кансультацыі, атрымаўшы накіраванне ў адзін з санаторыяў у Атвоцку, доўга блукаў па залітых святлом вітрын і неонаў вуліцах Варшавы. Каб даць крыху адпачыць нагам, зайшоў у кіно "Апалон". Дарма толькі выкінуў 50 грошаў на білет, бо фільм быў такі нудны, што я не змог прагледзець яго да канца.
Перад сном спрабаваў накідаць план апошніх частак "Нарачы". Сёння ў гаспадыні сабралася яшчэ больш начлежнікаў. Мяне яна перавяла ў нейкую бакоўку, дзе ні стала, ні крэсла. Рыльке, здаецца, пісаў стоячы. Конрад часта пісаў у ванне… Я ўсіх класікаў перасягнуў – пішу лежачы і пры зусім цьмяным святле.
30/ХІІ
Мокры снег, змяшаны з паравозным дымам, хрыплымі гудкамі і паганым настроем, праводзіў мяне аж да новага майго прыстанішча. Дачытаўшы "Полымя", узяўся за стары нумар "Вядомосцей літэрацкіх", дзе надрукаваны надзвычай цікавы рэпартаж з Іспаніі К. Прушынскага. Шкада, што мала захапіў з сабою ў дарогу літаратуры. Не спадзяваўся, што мяне тут затрымаюць аж на пару тыдняў. I чаго я згадзіўся паехаць у гэты нудны пасёлак сухотнікаў – Атвоцк! Здаецца, дома і хварэць і паміраць весялей. А тут, нават за сталом, такая гнятучая цішыня, што і есці не хочацца. У пакоі, абклееным жоўтымі шпалерамі, пах нейкіх лякарстваў, гнілога надвор’я, бяссонніцы. Калі ж тут яшчэ мне не будзе пісацца, не зважаючы на катэгарычны загад Паўліка – лячыцца, збягу дамоў у Вільню.
Вечар. На цёмных шыбах, якія быццам аб нечым думаюць – буйныя кроплі поту, – зіхатлівыя кроплі дажджу.
1937
1/I
Яшчэ ніводнага Новага года я не сустрэў так, як хацеў бы. Кожны раз Дзед Мароз кладзе пад маю ёлку непрыемныя падарункі – розныя павесткі, акты абвінавачванняў, сумныя лісты і весткі ад сяброў… А сёлета прынёс мне некалькі рэцэптаў. Узяў я іх і паплёўся па пустых вуліцах Атвоцка ў пошуках аптэкі. Па дарозе зайшоў на станцыю, дзе купіў святочны нумар "Кур’ера", пазнаёміўся з раскладам цягнікоў, прачытаў і агледзеў з дзесятак рэкламных плакатаў "Ведэля", "Сухарда", "Радыёна", "Орбіса"… Усё гэта для мяне – толькі рыфмы. На апошнім плакаце – пальмы, мора, блакіт неба і снег. Я калісьці любіў геаграфію. А сёння ўсумніўся, што ўсё гэта сапраўды недзе існуе. Калі вярнуўся ў санаторый, усе ўжо спалі. Я пачаў перакладаць запісаную ад К. песню вязняў канцлагера Картуз-Бярозы, якую ён спяваў на матыў "Варага". Песня даўжэзная. Я меў толькі некалькі яе строф.
Праз багны Палесся этапам ідзём.
Навокал штыкі толькі свецяць.
Гараць нашы сэрцы бунтарным агнём,
Галосяць дзесь маткі і дзеці.
Гаворыць зямля ў крывавых слязах,
Якая чакае нас доля:
Пабоі і мукі і карцэраў жах,
Калючага дроту няволя.
Пра тое, як мучаць нас голад і кат,
Раскажуць канцлагера сцены.
Трымайся, таварыш, мужайся, мой брат!
Не змусяць нас стаць на калені!
3/I
Разам са мною ў пакоі жыве нейкі варшаўскі крамнік. Калі да яго прыязджаюць кампаньёны ці родзічы, пачынаецца шум-гам. Гэтыя гандляры нават не зважаюць на тое, што нехта іншы ёсць у пакоі, садзяцца на маім ложку, бесцырымонна перабіраюць на стале мае кнігі, часопісы. Цікавы народ. Я нейкі час сачу за імі, стараюся зразумець змест іх гарачых спрэчак, якія рэдка калі выходзяць за рамкі іх спецыяльнасці, фаху. Сёння адзін з іх, пазнаёміўшыся са мной, запрашаў наведаць яго чайную на Марыенштаце. Я запісаў яго адрас. Можа, калі прыдасца. Захапіўшы свой неадлучны блакнот, пайшоў у лес. Апошні раз, калі прыязджала Л., расказала мне пра Брусельскі сусветны кангрэс прыхільнікаў міру і пра расстрэл сялянскай дэманстрацыі ў Остраве Тулікоўскім і ў Кшэсавіцах, дзе загінула каля 20 чалавек і некалькі сот было ранена. А з газет цяжка даведацца, што зараз адбываецца ў Польшчы і за яе межамі. Амаль ні слова няма пра тое, што набліжаецца небяспека новай сусветнай вайны. Запісваю тэмы для вершаў: пра сялянскія забастоўкі, пра смерць паэтаў А. Германіскага і Я. Мазырка, закатаваных у Картуз-Бярозе, пра т. зв. "бядашахты", пра канфіскаванне ў "Абліччы дня" перадрукаванага з "Трыбуны народаў" (1849) артыкула А. Міцкевіча…
У блакноце запісаў пачатак народнай песні.
Вочы мае чорныя, чорныя, чорныя,
Цяжка мне жыць з вамі,
Цяжка жыць.
7/I