Дзень сёння выдаўся надзвычай цёплы і ясны. Вечарам пачалася ўрачыстасць "вянкоў на Віллі" – нейкі вінегрэт з паганскіх і сучасных абрадаў. Па рацэ плылі лодкі, плыты, байдаркі, упрыгожаныя кветкамі, стужкамі, агнямі. Дзяўчаты пускалі вянкі з запаленымі свечкамі. У небе ўспыхвалі разнаколерныя ракеты.
Народу было столькі, што нельга нават было прабіцца да берага.
З лёгкай рукі Цата-Мацкевіча – пасля яго артыкула "Пан прэзідэнт Рэчы Паспалітай, ратуй чалавека" – пачалася кампанія за вызваленне з турмы С. Пясэцкага – аўтара кнігі "Каханак Вялікай Мядзведзіцы". Думаю, што гэтага былога агента двойкі, марфініста і бандыта вызваляць. Цяпер пайшла мода на такіх. Тым больш што С. Пясэцкі быў асуджаны на катаргу толькі за бандытызм, а не за палітыку. Тут ва ўсіх касцёлах хутка пачнуць за яго маліцца.
Чуваць, Гітлер у Мюнхене ў сваім чарговым выступленні абрушыўся на футурызм, кубізм, дадаізм. Аж Марынеці не вытрымаў, выступіў у абарону свайго дзецішча, заявіўшы, што футурызм быў заўсёды антыкамуністычнай плынню…
У каго б сёння пазычыць на кілаграм хлеба 28 грошаў?..
Відаць, гэтымі днямі паеду па розных справах у Буду, дзе зараз пачаўся велізарны фэст, на які з усёй Віленшчыны з’ехалася больш за дзесяць тысяч сялян, гандляроў, багамольцаў, жабракоў, цыганоў…
15/VII
Бацька піша пра небывалую навальніцу, якая прайшла над нашай Мядзельшчынай. У Скарадах і ў Мохавічах разбураны дзесяткі дамоў. У Пількаўшчыне – шкоды меншыя, толькі лес выкаціла цэлымі дзялянкамі.
20/VII
Разам з дзядзькам Рыгорам наведалі Паўла Пракапеню, які прыехаў з Італіі на гастролі. Спыніўся ён у даўжэзным, як стадола, і досыць непрытульным нумары гасцініцы "Еўропа", з вокнамі на Нямецкую вуліцу – вуліцу розных крамнікаў, гандляроў, шумную і мітуслівую.
Не паспелі мы прывітацца, як ён пачаў лаяць Ф. Шаляпіна, што выступаў перад гэтым у Гарадской зале.
– Чаго яго чорт ганяе па свеце! Голасу няма, а бярэцца спяваць. Хай бы лепш сядзеў ды вучыў нас, маладзейшых.
Потым пачаў расказваць пра сябе. Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і. Быў пастухом, рассыльным пры паліцэйскім пастарунку, беспрацоўным. Пехатой дабраўся да Варшавы. Начаваў у розных начлежках, пад мастамі. Аднойчы ўдалося яму дабрацца да Я. Кепуры. Той зацікавіўся ім і забраў з сабой у Вену.Там на нейкім конкурсе за выкананне "беларускай" песні "Ванька парень был прелестный…" атрымаў дыплом і залаты медаль. З Вены паехаў вучыцца ў Італію, дзе потым некалькі год выступаў у Мілане, па радыё – у Рыме.
Падараваў мне сваю фатаграфію. Стаіць, увешаны аж да пупа ордэнамі, атрыманымі ад караля Эмануіла ("Кавалерскі Крыж Італьянскай Кароны"), ад папы ("Ордэн Святога Юрыя"), ад польскага ўрада… Цяжка нават яму самому пералічыць усе свае крыжы і медалі і ўспомніць, ад каго і за што атрымаў. А некаторыя, можа, і сам прыкупіў, каб яшчэ больш упрыгожыць свой парадны фрак, пашыты, як сам зазначыў, у лепшага парыжскага краўца.
"Учора, – казаў, – сустрэў мяне на Замкавай гары нейкі гімназіст і пытае, ці не баксёр я. "Баксёр". – "А з кім вы змагаліся?" – "З самім Янам Кепурам!" – рагоча.
Здаравенны, як бык. Хваліўся, што можа, дзьмухнуўшы, пагасіць свечку на другім канцы свайго пакоя. З зайздрасцю адносіцца да славы іншых вядомых спевакоў, у тым ліку і да свайго суседа.
– Што вы мне гаворыце пра яго высокую культуру! Калі я заспяваю ў сваёй вёсцы, дык суседа ніхто і ў яго роднай вёсцы не пачуе.
I сапраўды: голас яго – як іерыхонская труба. Нізкі, сакавіты. Даў Бог яму талент, ды на розум, відаць, паскупіўся. Яму б вучыцца і вучыцца, а ён панюхаў грошай і пайшоў цяпер калясіць па свеце ў пагоні за імі. Гаварыць з ім дужа цяжка. Такое ўражанне, што ён не сочыць за тым, што гаворыць яго субяседнік, і таму часта пераскаквае з адной тэмы на другую. Раптам пачаў хваліць віленскіх прастытутак:
– Ну і бабы тут!
Я глянуў на дзядзьку Рыгора. Той разгубіўся і не ведаў, куды дзявацца. Спрабаваў быў перавесці гаворку на іншыя тэмы, а той – усё пра баб, пра апошнія папойкі з розным начальствам.
Дзядзька Рыгор прынёс яму некалькі беларускіх песень, але гэты ардэнаносны жарабец адказаў, што ён іх будзе пець толькі тады, калі беларусы заплацяць яму за канцэрт… Потым пачаў звінець тэлефон, прынеслі яму пошту, газеты. На развітанне, відаць, здагадаўшыся, што з патрабаваннем аплаты ад нас ён сказаў лішняе, пачаў апраўдвацца:
– Вы не думайце, што я ад усяго свайго адрокся. У маім пашпарце напісана, што – беларус… Зараз вам пакажу, і вы пераканаецеся…
Па калідоры гасцініцы, хістаючыся, ішоў нейкі п’яны, напяваючы сабе пад нос:
Сёння панну Маню
Напаткала гора:
Хацела – пад машыну,
А легла пад шафёра…
На сон разгарнуў Аскара Уайльда: "Няма кніг маральных або немаральных. Ёсць кнігі, напісаныя добра ці дрэнна".
Можа, ён і мае слушнасць. Калі б я камплектаваў сваю бібліятэку, дык я ў ёй трымаў бы толькі тыя кнігі, да якіх мне заўсёды хочацца вяртацца.
26/VII