Прамільгнуць астравы пералескаў, лаздл,
Ператканыя верасам цёплым.
21/VII
Некалькі разоў заглядаў на сваю старую кватэру, дзе павінен быў сутрэцца з Я-скай. А яна ўсё не прыходзіць. Гэта пачынае непакоіць і Кастуся і мяне, асабліва цяпер, калі зямля поўніцца рознымі трывожнымі чуткамі аб становішчы ў рэвалюцыйным руху ў Польшчы. Ад Макара Хацяновіча прывёз некалькі злотых. Калі не пабачу Я-скай, перадам гэтыя грошы Кастусю. Ён зараз астаўся без ніякіх сродкаў для жыцця і без кватэры.
2/VIII
Дзядзька Рыгор пераслаў мне пісьмо ад кампазітара Кошыца, які піша, што атрымаў мой зборнік "Пад мачтай" і дзякуе за яго. Выбраліся ісці касіць, але дождж з грымотамі змусіў нас вярнуцца дамоў. Цёпла. Я расчыніў акно, каб не было душна
ў хаце. Бацька пад клеццю пачаў кляпаць косы. Ніхто ў нас так не ўмее выправіць касы, як ён, ды і касец з яго выдатны, любога можа выгнаць з пракоса. А дождж шуміць, шуміць па страсе, па бульбоўніку, па шырока раскрытых далонях капусты. Відаць, да вечара не распагодзіцца. Можа, удасца адказаць на лісты, якія даўно чакаюць адказу. У сенях спрачаюцца Федзя з Мілкай – каму ісці выганяць кароў, а каму адганяць ад ярыны Лысага. Відаць, зноў гэтай памаўзе ўдалося вырвацца з пашы.
Памалу цямнеюць ніткі дажджу. Вечарэе. У старым разбітым люстры скачуць водбліскі агню, які, чакаючы на саган з бульбай, так расшугаўся ў печы, што аж маці мусіла яго супакоіць добрым палонікам-вады.
А дождж усё шуміць, усхліпвае, уздыхае, булькае, хлюпае… Аж дзіва, колькі ў яго голасе адценняў.
5/VIII
Прачытаў у апошнім нумары "Сігналаў" (1/VІІІ 1938 г.) рэцэнзію Севярына Сасноўскага на свой зборнік "Пад мачтай". Рэцэнзія вельмі цікавая. Асабліва мне каштоўныя заўвагі аўтара. Шкада, што ў нашай беларускай крытыцы няма нікога, хто б глыбока і ўсебакова разбіраўся ў паэзіі і разумеў яе.
Днём на хутары нашага суседа Мікалая адбылася сапраўдная баталія. Прыехаў секвестратар з паліцыяй, каб апісаць за нядоімкі яго гаспадарку. Мікалаевай сястры ўдалося кароў схаваць у лесе, але самога яго затрымалі. I калі пачалі забіраць яго апошні кажух і боты, Мікалай, выхапіўшы з плота кол, кінуўся на секвестратара і паліцыю. Доўга яны не маглі з ім справіцца. Чуваць, скруціўшы рукі, пагналі ў Мядзела. Цяжка аднаму, жывучы на хутары, ваяваць з гэтымі крумкачамі. Калі прыбеглі суседзі на дапамогу, засталі апусцелую хату і каля пуні Мікалаеву сястру Кацярыну, якая галасіла на ўсю Пількаўшчыну.
9/ІХ
Нейкі Генак – знаёмы Путраманта – прыходзіў да нас, толькі не застаў мяне. 3 пісьма Путраманта, якое пакінуў гэты незнаёмы госць, даведаўся, што К. Яворскі працуе над перакладамі маіх вершаў, а сам Путрамант толькі што вярнуўся з паездкі ў Швецыю і Данію. Не магу не пазайздросціць яму. Я, здаецца, далучыўся б да цыганоў, каб толькі павалачыцца па розных шляхах зямлі ды паглядзець на свет. 3 нашай сям’і, відаць, толькі адзін дзядзька Фадзей, якога дзед часта называе бадзіняй, задаволіў сваю прагу да вандровак. Калі ўзялі ў армію, служыў у Маскве; потым паслалі яго на сельскагаспадарчую практыку ў Аўстра-Венгрыю; падчас вайны быў інтэрніраваны ў Германію; пасля вызвалення з канцлагера вучыўся ў Чэхаславакіі, адкуль у 1923 г. вярнуўся дамоў, каб зноў праз пару год выехаць у Аргенціну. Я часта люблю перачытваць яго лісты з пячаткамі на канвертах: Прага, Вена, Трыест, Гібралтар, Буэнас-Айрэс… Усе яны напісаны няроўным почыркам, рукой шафёра, машыніста, грузчыка, рыбака; усе яны гавораць аб жыцці, поўным неверагодных прыгод, цяжкасцей, удач і няўдач. Калі чытаю іх дзеду, той ніколі не можа стрымацца: "I чаго яго чорт пагнаў? Дома яму не хапала працы?"
Лісты гэтыя ляжаць у нас на верхняй паліцы ў старой і кульгавай шафе, сточанай шашалем. На гэтай паліцы стаяць лепшыя – для гасцей – паўміскі, ляжаць відэльцы, нажы, некалькі чарак (хоць дома ніхто не п’е гарэлку) і два дзядзькавы кубкі, прывезеныя з Чэхаславакіі. На адным напісана па-нямецку "Марыязель" і намаляваны прыгожы гатычны касцёл, на другім напісана "3 Гостына" і намалявана прыгожая, у нейкім нацыянальным касцюме дзяўчына.
Сёння цэлы дзень з бацькам абівалі жыта на насевак. 3 галавы да ног укрыліся пылам, асцём, зярнятамі. Калі пад вечар выйшлі з тока, самі былі падобныя да двух жытніх снапоў.
10/ІХ
Зрабіў для дзядзькі Рыгора пераклад верша I. Франка "Каваль", на словы якога К. Галкоўскі напісаў музыку.
Дрэмлюць хаты ў даліне,
Па-над імі туман сіні.
А на ўзгорку край сяла
Стаіць кузня каваля.
Гром у кузні раздаецца,
У каваля па’лае сэрца.
Пад кавадла гулкі звон
Песняй заклікае ён:
– Гэй жа, людзі з хат і поля,
Тут куецца шчасце, доля,
Прачынайцеся ад сну,
Сустракайце ўсе вясну!
Туманы ніжэй аселі
Над сялом і пацямнелі,
Разліліся на палёх,
Каб зацьміць прастор дарог,
Каб людзям закрыць сцяжыны,
Што ўгару вядуць з даліны
У кузню, дзе куе наш люд
Шчасце, волю замест пут.
16/ІХ